Ξαναδιαβάζοντας την ιστορία… Δεκεμβριανά 2014

Ο όρος Δεκεμβριανά αναφέρεται σε μία σειρά ένοπλων συγκρούσεων που έλαβαν χώρα στην Αθήνα το Δεκέμβριο 1944 – Ιανουάριο 1945, ανάμεσα στις δυνάμεις εργατικών-λαϊκών οργανώσεων (ΕΑΜ – ΕΛΑΣ-  ΚΚΕ) και τις Βρετανικές και Κυβερνητικές δυνάμεις που ανήκαν σε ένα πολιτικό φάσμα, από την σοσιαλδημοκρατία (όπως ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ηγέτης του «Δημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος») έως τα τάγματα ασφαλείας. Η έναρξή τους, στις 3 Δεκεμβρίου του 1944, σηματοδοτείται από τους πυροβολισμούς των Κυβερνητικών και Αγγλικών δυνάμεων μπροστά στο μνημείο του αγνώστου στρατιώτη ενάντια στη διαδήλωση του ΕΑΜ, που είχε οργανωθεί ως απάντηση στο τελεσίγραφο της κυβέρνησης εθνικής ενότητας (1-12-1944) για τον αφοπλισμό όλων των αντάρτικων ομάδων (Καζέρτα), με αποτέλεσμα το θάνατο 33 διαδηλωτών και τον τραυματισμό άλλων 148. Ήδη από 2 Δεκεμβρίου  η ηγεσία του ΕΑΜ ανακοίνωσε την κήρυξη γενικής απεργίας, τη διαταγή προς την εαμική πολιτοφυλακή να μη παραδώσει οπλισμό στην κρατική Εθνοφυλακή και την ανασύσταση της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΛΑΣ. Ύστερα από αυτές τις αποφάσεις, αλλά και από πληροφορίες ότι το συλλαλητήριο θα ήταν ένοπλο, η κυβέρνηση παρά την αρχική αποδοχή τελικά το απαγόρεψε κατόπιν εντολής των Βρετανών. Ο λαός της Αθήνας την Κυριακή 3 Δεκέμβρη αψηφώντας την κυβερνητική απαγόρευση κατέκλυσε ειρηνικά την πλατεία Συντάγματος. Οι μάχες κράτησαν 33 μέρες και τερματίστηκαν στις 5-6 Ιανουαρίου 1945.

Στις 4 Δεκεμβρίου κηρύσσεται γενική απεργία σ’ όλη την Ελλάδα. Ο λαός της Αθήνας οδηγεί τα θύματα της προηγούμενης ημέρας στην τελευταία τους κατοικία. Την νεκρώσιμη ακολουθία ακολουθεί νέα επίθεση των χιτών. Ακόμα 100 νεκροί και τραυματίες.  Ο Σκόμπι, διοικητής των βρετανικών στρατευμάτων κηρύσσει στρατιωτικό νόμο. Βρετανικές δυνάμεις κυκλώνουν και αφοπλίζουν το 2ο Σύνταγμα της ΙΙ μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Ο ΕΛΑΣ αρχίζει τις επιχειρήσεις κατά των χιτών και των αστυνομικών τμημάτων της Αθήνας και του Πειραιά. Την επομένη, ο Σκόμπι θα πάρει διαταγή από τον Τσόρτσιλ να συμπεριφέρεται σαν να βρίσκεται σε κατεχόμενη πόλη.  Όλες τις μέρες των συγκρούσεων η πόλη γεμίζει οδοφράγματα και οι συγκρούσεις εντείνονται μέρα με την μέρα. Μάχες μεταξύ του ΕΛΑΣ και των ελληνοβρετανικών στρατευμάτων σε Σχολή Ευελπίδων, Γενική Ασφάλεια Αθηνών, Ανώτατη Διοίκηση Χωροφυλακής Ελλάδος και λόφο Καστέλλας. Στις 27 Δεκεμβρίου, οι βρετανικές δυνάμεις, μετά τις ενισχύσεις που είχαν καταφθάσει εξαπέλυσαν γενική επίθεση κατά του ΕΛΑΣ. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Αθήνα στις 5 Ιανουαρίου και τον Πειραιά στις 7 Ιανουαρίου, όταν ο όγκος των βρετανικών μηχανοκινήτων αλλά και η εξάντληση των εφοδίων και των πυρομαχικών τους υποχρέωσαν να εγκαταλείψουν την πόλη. Πέντε μέρες αργότερα, στις 11 Ιανουαρίου, δόθηκε τέρμα στις μάχες, μετά από συμφωνία του Ε.Α.Μ. με τον στρατηγό Σκόμπυ. Τα Δεκεμβριανά τερματίστηκαν οριστικά με την υπογραφή της συνθήκης της Βάρκιζας στις 12 Φεβρουαρίου 1945, η οποία ουσιαστικά υποχρέωσε τον ΕΛΑΣ να αφοπλιστεί.

Πέρα, όμως, από τις ίδιες τις μάχες που έδωσαν οι αγωνιστές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή τόσο στη φύση του αντιστασιακού κινήματος, όσο και στις πολιτικές που το οδήγησαν στην ήττα. H Αντίσταση στην Ελλάδα υπήρξε πριν απ’ όλα ένα τεράστιο κοινωνικό κίνημα που στηρίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά στις λαϊκές δυνάμεις: στους εργαζόμενους στις πόλεις και στους φτωχούς αγρότες στην ύπαιθρο. Το ΚΚΕ γνώρισε μια εκρηκτική ανάπτυξη στα χρόνια της κατοχής. Ενώ την άνοιξη του 1941 μέτραγε 200 μέλη στις εναπομείνασες παράνομες οργανώσεις μαζί με περίπου 2.000 πολιτικούς κρατούμενους, μόλις την άνοιξη του 1944 έφτασε τα 250.000 μέλη και στην απελευθέρωση τα 400.000. Πρόκειται για μια τεράστια οργανωμένη λαϊκή βάση που υπήρξε αποτέλεσμα της βαθιάς αριστερής ριζοσπαστικοποίησης της εργατικής τάξης, των αγροτών και μεσοστρωμάτων. Ο κόσμος αυτός, αλλά και όσοι ήταν συσπειρωμένοι γύρω από το ΕΑΜ, στο αίτημα της «λαοκρατίας» συμπύκνωνε την ανάγκη του να απαλλαγεί τόσο από τους ναζί όσο και από τα μεσοπολεμικά αστικά δεσμά που τον κρατούσαν στη φτώχεια. Δεν είναι τυχαίο ότι την ώρα που η ντόπια κυρίαρχη τάξη, με το βασιλιά και τις πολιτικοστρατιωτικές ηγεσίες, είχε δραπετεύσει στη Μ.Ανατολή ή παρέμενε και συνεργαζόταν με τις ναζιστικές κατοχικές δυνάμεις, ο ίδιος ο λαός οργάνωνε μόνος του την πάλη του μέσα από δικές του δομές και δικά του όργανα, τα οποία διαδραμάτισαν σημαντικότατο ρόλο κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών.

Η ύπαρξη και η μαχητική ικανότητα του ΕΛΑΣ ήταν άμεσα εξαρτημένη από την εργασία διαφόρων επαγγελματικών κατηγοριών: οι «τσαγκαράδες» κατασκεύαζαν τις αρβύλες των Ελασιτών, οι τηλεφωνητές συνέδεαν μεταξύ τους τις στρατιωτικές μονάδες, οι αρτεργάτες τροφοδοτούσαν το στρατό με ψωμί, οι καπνοβιομηχανίες παρήγαν τσιγάρα για τους μαχητές αλλά και για το λαό της Αθήνας και του Πειραιά, οι αυτοκινητιστές μετέφεραν τρόφιμα και πυρομαχικά κλπ. Η μάχη ενάντια στην πείνα ήταν μία από τις βασικότερες πλευρές της σύγκρουσης του Δεκέμβρη. Στις περιοχές της Αθήνας και του Πειραιά που ήλεγχε ο ΕΛΑΣ, η κύρια ευθύνη για τη διανομή τροφίμων ανήκε στην Παναθηναϊκή και Παμπειραϊκή Επιτροπή, με τις κατά τόπους Λαϊκές Επιτροπές των συνοικιών. Ο αγώνας για την επιβίωση επέβαλλε την ανασυγκρότηση των επιτροπών αυτών, που είχαν δράσει στα χρόνια της Κατοχής, και οργανώθηκαν λαϊκά συσσίτια καθώς η εύρεση τροφίμων ήταν σχεδόν αδύνατη. Παράλληλα, σε μια άλλη όψη της σύγκρουσης, καλλιτέχνες, λογοτέχνες και ηθοποιοί οργάνωναν την ψυχαγωγία των μαχητών. Ο ΕΛΑΣ υπήρξε κατεξοχήν λαϊκός στρατός, άμεσα συνδεδεμένος με το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον από το οποίο προέρχονταν τα μέλη του. Η στενή σχέση του στρατού αυτού με τον άμαχο πληθυσμό μεταφράστηκε και αποτυπώθηκε στην ενεργή συνδρομή του λαού της Αθήνας προς όφελος του ΕΛΑΣ.

Ήδη, όμως, πριν από τα Δεκεμβριανά είχε διαπραχθεί μια σειρά εγκληματικών σφαλμάτων από την ηγεσία του ΚΚΕ, που υιοθετούσε τη γραμμή της εθνικής ενότητας και όχι της ταξικής μονομέρειας. Ο χαρακτηρισμός του αγώνα ως πανεθνικού-απελευθερωτικού δεν εμπόδιζε αποφασιστικά την ανάπτυξη του κινήματος στα χρόνια της κατοχής, υπήρξε όμως καθοριστικός στην κρίσιμη ώρα του τέλους του πολέμου, όταν παιζόταν η νίκη ή η συντριβή: Έσπρωξε το ΚΚΕ στις συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, στο να αποδεχθεί την επιστροφή της «εθνικής» πολιτικοστρατιωτικής ηγεσίας στη χώρα, με τη συνοδεία ασφαλείας των βρετανικών μονάδων του Σκόμπι. Και οι δυνάμεις αυτές δεν είχαν αυταπάτες «εθνικής συνεννόησης». Ήξεραν καλά ότι δεν μπορούσαν να συνυπάρξουν με το νικητή και ένοπλο λαό. Ήξεραν ότι η εμπέδωση της κυριαρχίας τους προϋπέθετε την αδυσώπητη συντριβή του κινήματος αντίστασης και των οργανώσεών του. Έχοντας την αμέριστη υποστήριξη των Μεγάλων Δυνάμεων, κινήθηκαν αποφασιστικά στην κατεύθυνση αυτή, αξιοποιώντας στο έπακρο τις συγχύσεις της πολιτικής ηγεσίας του κινήματος, αλλά και τις «δεσμεύσεις» που είχε πάρει στη Γιάλτα το, τότε, διεθνές κέντρο του. Παρ’ όλα αυτά, η εργατική και λαϊκή αντίσταση της Αθήνας, ο κόκκινος Δεκέμβρης του ’44, ήταν μια μεγάλη σελίδα στο βιβλίο των αγώνων της εργατικής τάξης.

Για τα πολιτικά συμπεράσματα που απορρέουν από τα Δεκεμβριανά έχουν γραφεί πολλές γραμμές. Το μόνο σίγουρό είναι ότι μετά τα Δεκεμβριανά τίποτα δεν ήταν πια το ίδιο.  Τα Δεκεμβριανά αποτέλεσαν σημείο καμπής στην εμφύλια βία που είχε αρχίσει ήδη από το 1943 και η οποία θα συνεχιζόταν μέχρι και το 1949.  Οι δυνάμεις των ΕΑΜ -ΕΛΑΣ τράπηκαν σε  φυγή κυνηγημένες από τις βρετανικές δυνάμεις και τα παραπαίδια των δοσιλόγων της κατοχής, που τώρα θα γίνονταν κυβερνητικοί. Η κυβέρνηση Παπανδρέου εμφανιζόταν ως η μόνη εγγυήτρια της σταθερότητας δύναμη, ενώ το ΕΑΜ είχε χάσει σε μεγάλο βαθμό το πιο δυνατό του χαρτί. Την πολιτική και κοινωνική του γείωση στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας μετά την απελευθέρωση. Η καλοστημένη προπαγάνδα εναντίον του είχε κάνει καλά την δουλειά της. Μετά τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ οι κομμουνιστές και όλοι οι άλλοι αριστεροί αγωνιστές έπρεπε να μαζέψουν τα κομμάτια τους, να διορθώσουν τα λάθη τους και να χαράξουν νέα στρατηγική, με στόχο πάντα την κοινωνική δικαιοσύνη, την δημοκρατία, την λαϊκή κυριαρχία στον τόπο.

Ελένη Λάδη

Νικόλας Κολυτάς

Βίκυ Τσεφαλά

«Η λευτεριά δεν έχει σκοπό. Μήτε βρίσκεται στη γης ετούτη – στη γης ετούτη βρίσκεται μονάχα ο αγώνας για τη λευτεριά. Αγωνιζόμαστε για τα άφταστα, και γι’ αυτό ο άνθρωπος έπαψε να είναι ζώο.(…)
Τι θα πει λεύτερος; Αυτός που δεν φοβάται το θάνατο»

Ν. Καζαντζάκης ~ «Οι Αδερφοφάδες»

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

...

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s